makowski und pepe

(…) Kiedy roz­poczęła się okupacja sowiecka nauczycielami w szkole zostali pol­scy Żydzi. Język pol­ski został wyeliminowany a wprowadzili tylko rosyj­ski, białoruski i nie­miecki. Uczyli wier­szyków Ler­mon­towa i Janka Kupały. Przy­znam się szczerze, że nauka sprawiała mi trochę kłopotów ponie­waż były inne litery. Raz nawet dostałam dwóję z gramatyki j. rosyj­skiego.
(…)
W czerwcu 1941 roku, gdy zaczęła się wojna nie­miecko – sowiecka, nie­którzy żołnierze – soł­daci, uciekając przed Niem­cami chowali się u gospodarzy.
U nas był naj­pierw Iwan, który jed­nak nie chciał pomagać w gospodar­stwie i leniuchował. Był przez całe lato i póź­niej poszedł do lasu, do tworzącej się par­tyzantki sowiec­kiej.
Do naszego domu przy­szedł wkrótce drugi żołnierz sowiecki narodowo­ści uzbec­kiej Mamaj Supof Sat­kin­baj. Pasał nasze krowy, które pusz­czał samo­pas.
Nie rozumiał, że paść należy tylko na swoim.
(…) Sowieci spalili zabudowania… Spalili wszystko. (…) …do miasteczka weszli Niemcy. Wtedy także zrabowali nasze mienie. (…) dowiedziałam się, że Niemcy spalili Naliboki…
(…)
W 1970 roku otrzymałam jed­norazową wizę i byłam w Nalibokach. Na naszym gospodar­stwie mieszka teraz niejaki p. Dzier­żyń­ski, który mówi że wszystko to kupił…

relacja z roz­mowy prze­prowadzonej w dniu 07 III 2007 r. z panią Marią Chilicką
c. Józefa i Olim­pii z d. Grygor­cewicz ur. 1926 r. w Nalibokach woj. Nowogródz­kie…
(ze strony Wspo­mnienia z Ziemi Iwieniec­kiej)